Udhëzues për djathrat shqiptarë — nga gjiza te djathi i bardhë

Kërko djathë në Shqipëri dhe rrallë merr një përgjigje të vetme. Bulmeti qëndron në qendër të tryezës këtu, trashëgimi e një vendi ku dhentë dhe dhitë kanë kullotur në lartësi prej mijëra vjetësh dhe ku lopa e familjes ende furnizon lagjen. Gama është më e gjerë se sa sugjeron blloku i bardhë i kudogjendur — mëso katër-pesë emra dhe ha mirë nga mëngjesi deri te ëmbëlsira.

Djathi i bardhë — shtylla e përditshme

Djathi i bardhë, i pjekur në shëllirë, është ai që e takon kudo: i thërrmuar mbi sallata, i pjekur në byrekë, i vendosur pranë bukës dhe ullinjve në mëngjes. I ngjashëm me fetën por me karakterin e vet, shkon nga i butë e i qumështit deri te i mprehtë e i kripur, sipas asaj nëse bëhet nga qumësht lope, deleje apo një përzierje. Versionet nga qumështi i deleve në mal mbartin thellësinë më të madhe.

Gjiza — e buta dhe e ëmbël

Gjiza është djathi i freskët i hirrës, i butë dhe paksa i ëmbël, afër rikotës. Është shpirti i byrekut me gjizë, shfaqet në mbushje, mbi bukë me mjaltë, ose thjesht hahet me lugë. E freskët nga një baxho mali, është ushqim krejt tjetër nga kutia e supermarketit.

Kaçkavalli dhe djathrat e vjetruar të malit

Për thellësi, drejtohu te kaçkavalli, djathi i verdhë gjysmë i fortë me brumë të tërhequr, i vjetruar derisa bëhet i fortë dhe me shije arre. Lartësitë jugore rreth Gjirokastrës dhe malet e veriut prodhojnë versione të çmuara; rrotat e vjetruara të djathit të thatë grihen si një djathë i fortë italian mbi makarona dhe jufka.

Si të blesh dhe si të hash

Bli në pazare dhe në baxhot buzë rrugës, ku një copë e prerë nga një rrotë e freskët ia kalon çdo gjëje të mbështjellë me celofan. Djathi mban fërgesën, gjellën e pjekur me spec e djathë, shkon me një gotë raki ose një verë të ashpër fshati dhe është shoqëruesi i natyrshëm i petullave të ngrohta të skuqura. Kur ke dyshim, porosit një pjatë me djathra vendas të përzier dhe lëre rajonin të prezantohet vetë.