Frazat themelore shqipe për udhëtarët

Shqipja është një gjuhë pa të afërm të ngushtë, një degë më vete e familjes indoevropiane — dhe pikërisht kjo çuditshmëri bën që disa fjalë të kenë kaq shumë peshë për një udhëtar. Pothuajse asnjë vizitor nuk mundohet të mësojë asgjë, ndaj në çastin që dikush provon, fytyrat çelen. Në Tiranë, përgjatë Rivierës dhe në hotele, i huaji ia del krejt me anglisht (dhe shpesh italisht); në fshatra, në bujtinat e malit dhe me të moshuarit, një grusht frazash është ndryshimi mes një transaksioni dhe një mikpritjeje.

Tingujt që i mundojnë të huajt

Dy shkronja u bëjnë më shumë siklet vizitorëve. Ë është një tingull i butë, i gëlltitur — dhe në fund të fjalës gati zhduket, ndaj faleminderit del "fa-le-min-DE-rit". Ç-ja dhe q-ja u ngatërrohen shpesh, njësoj si gj me xh. Kur një i huaj i qëllon ë-ja dhe ç-ja, e ke kuptuar që ka bërë kujdes.

Fjalët që hapin dyer

• Përshëndetje — përshëndetja formale; tungjatjeta ose një ç'kemi i thjeshtë
• Faleminderit — falenderimi që çdo vizitor duhet të mësojë
• Të lutem, po / jo
• Mirëmëngjes / Mirëmbrëma
• Sa kushton? — pyetja e pazarit
• Një kafe, të lutem
• Gëzuar! — para rakisë, e domosdoshme
• Mirupafshim — lamtumira e ditës

Fjala që i mundon më shumë është faleminderit — e gjatë dhe e vështirë për gojën e huaj — dhe pikërisht prandaj shqiptarët e shijojnë kur e dëgjojnë të thënë me mund.

Dy gjëra për t'i thënë mysafirit

Numrat në pazar shpesh thuhen në "lek të vjetër" (dhjetë herë çmimin real), ndaj një udhëtar bën mirë ta shoqërojë sa kushton me gishtin nga malli. Dhe mos u çudit nëse mysafiri ngatërrohet me tundjen e kokës: te ne "po"-ja shpesh shoqërohet me një tundje anash që të huajt e lexojnë si "jo". Fol ngadalë, buzëqesh, dhe ngrohtësia bën pjesën tjetër.